You Ti Koze sou Anemi

par admin
70 vues

Konbyen fwa de (2) moun ap pale epi youn di: “mwen gen you feblès kap kraze m nan jou sa yo” epi lòt la reponn: “ou anemi, map pote you ti siro fè pou ou.” Eske moun sa yo gen rezon pou yo kwè ke se anemi ki koz feblès la e se sipleman fè ki ka geri l? Nou pap kite w kalkile tròp pou jwenn repons la. Nap jis di-w ke anpil fwa yo gen rezon; men tou gen anpi l fwa se pa sa ditou. Nap itilize you seri de ti koze tou kout nan semèn kap vini yo pou nou pale de anemi. Ou mèt rete branche.
Pou komanse, se ki sa anemi ye? Anemi se you eta malad kote kò-a manke san, ou byen pou nou fè plis presizyon, kò-a manke globil rouj. Pa bliye gen twa kalite selil nan san: globil rouj, globil blan avèk plakèt. Globil rouj se selil ki plis abondan nan san you moun. Globil rouj se you selil ki senp anpil men tou ki enpotan anpil. Anndan globil rouj yo, gen pwoteyin ki rele emoglobin lan ki reponsab pou transpòte gaz ant poumon yo ak rès kò a. Gaz sa yo se oksijèn ak diyoxid de cabòn. Se emoglobin lan ki bay globil rouj la koulè e se sa tou ki bay san an koulè. Anemi a se lè globil rouj lan pi ba ke nivo li ta dwe ye. Si ou ta konsidere globil rouj ak emoglobin tankou panye kap pote machandiz, lè you moun anemi, pa gen anpil panye e pa ka gen anpil machandiz non plis paske pa gen kote pou pote yo. Sa vle di, lè you moun anemi, globil rouj lan ba epi emoglobin lan ba.


Ki jan you moun santi-l lè li anemi? Anemi bay moun plizyè sentòm. Sentòm sa yo gen pou wè ak kapasite pou transpote oksijèn nan kò a ki diminiye paske pa gen ase emoglobin ki pou fè sa. Youn nan sentòm ki pi komen se fatig ou byen “feblès”. Lè misk nan ko a pa jwen ase oksijèn pou l ka arive pwodwi enèji, kò a vin fatige, kraze, fèb e moun nan pa santi li gen fòs pou aktivite li te konn abitye fè avan. Rediksyon nan kapasite pou transpòte oksijèn lan responsab tout lòt sentòm ke anemi koze yo. Pami yo, gen tèt fè mal, pa ka konsantre, avèk santi w anlè tè, paske gen mwens oksijen k-ale nan tèt la; gen esoufle anlè paske kò a ap mande poumon yo plis oksijèn; gen palpitasyon avek doulè nan pwatrin paske ko a mande kè a pou travay plis pou voye san an vin jwen li pi vit; gen doulè nan janm paske misk yo ap soufri de you mank oksijen.
Ki sa ki kòz anemi? Gen anpil kòz e nap atake plizyè ladan yo pandan kèk semen. Men jodi ya nap chita sou kèk ide jeneral. Nou gen you kantite globil rouj nou sipoze pwodwi chak jou. E chak globil rouj kò nou pwodwi, li viv anviwon sanven (120) jou. An jeneral, you moun vin anemi, si li pa pwodwi kantite globil rouj li ta dwe pwodwi pa jou a ou byen sa li pwodwi yo pa dire kantite jou yo ta dwe dire a. Si you moun pran you kout kouto ou byen you bal epi lap senyen, se nòmal nan you ti moman li vin anemi jiskaske anemi sa a ka menm touye l paske li pèdi you pakèt san ki retire kapasite pou l transpòte oksijèn bay ògan yo pou yo viv. Moun sa-a te pwodwi kantite globil rouj li bezwen pou l viv, men li pèdi yo sank e yo pot ko rive nan dire vi natirè-l yo ki se sanven (120 jou). Si pou you rezon ou byen you lòt, globil rouj yo mouri an kantite san yo poko rive nan laj pou yo ta mouri natirèl, sa ap koze anemi. Konsa tou, si you moun gen you pwoblèm ki fè-l pa ka pwodwi ase globil rouj chak jou, lap vin anemi. Youn nan rezon ki pi komen ki kòz you moun pa ka pwodwi ase globil rouj pa jou se defisyans fè. Se poutèt sa nou te di ou pi wo, lè moun lan al pran sipleman fè pou feblès la, li konn gen rezon kèk fwa. Nan prochen ribrik la, nou pral pale-w de defisyans fè a pou ka wè ki moun ki a risk e ki jan pou evite-l. Men jodi a, nou te vle sèlman chita sou anemi an jeneral.


Ki jan you moun ka konnen li anemi? An plis de sentòm yo nou te site a, gen you seri de siy klinik ki lakay you moun ki anemi. You moun ki anemi ap gen anba zye-l (konjonktiv la) pal. Konsa tou, zong li avek pla men-l ap parèt ou jan blanch. Epi tou kè-l ka bat pi rapid ke avan e ka gen son ki anomal lè medsen l ap egzamine l. Genyen moun tou ki ka parèt koule jon paske gen kèk tip anemi ki koz la jonis. Lè you moun gen sentòm ou byen siy ki fe limenm ou byen pwofesyonèl sante kap pran swen l lan panse ak anemi, gen tès san ki fèt pou konfime si se anemi vre, e gen kèk lot ki fèt pou dekouvri ki sa ki koz anemi a. Tès san ki fèt la se emogram. You moun anemi si emoglobin li pi ba ke nivo ki nòmal pou you moun ki nan group laj li ak sèks li paske fi ak gason pa gen menm kantite san, e timoun ak granmoun pa gen menm kantite non plis.
Si you moun panse li anemi, ki sa pou l fe? Si ou panse ou anemi, egzamine ki jan ou manje pou wè si ou manje ase fèy ki gen fè ladan l, èske ou se you vejetaryen ou byen ou manje vyann, èske ou sot pase you period maladi kote bouch ou pat bon, èske ou se you fi kap regle epi ki senyen anpil chak mwa. Si ou te manke nan jan ou manje ou byen ou se you fanm kap pedi san ou byen tou ou fèk ap leve anba you maladi, ou ka chache ranje jan wap manje a ou byen ou ka pran sipleman. Men si ou manje nòmal epi ou se you fi ki deja fe menopoz ou byen ou se you gason, pa neglije ak sentòm anemi san ou pa tyeke pou konnen si ou anemi vre e ki sa ki kòz li.

Image credit: https://www.niddk.nih.gov/health-information/blood-diseases/anemia-inflammation-chronic-disease

Shella Saint Fleur-Lominy, MD, PhD
Assistant Professor, Medicine
Attending Physician

Vous pourriez aussi aimer

Laisser un commentaire